Mózgowe porażenie dziecięce spowodowane jest uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego, czyli mózgu. Uszkodzenie to ma charakter niepostępujący, nierozwijający się i dochodzi do niego w bardzo wczesnych fazach rozwoju układu nerwowego, a więc w czasie ciąży, w okresie okołoporodowym, a czasem tuż po urodzeniu dziecka.
Mózgowe porażenie dziecięce nie stanowi odrębnej jednostki chorobowej. Jest całym zespołem objawów chorobowych. Objawy mogą wystąpić u dziecka zdaniem niektórych lekarzy w pierwszym miesiącu życia, a według innych mogą objawiać się do pierwszego roku życia dziecka. Przyczynami mózgowego porażenia dziecięcego mogą być następujące czynniki: niedotlenienie ośrodkowego układu nerwowego, procesy zapalne, wylewy śródczaszkowe, czy wcześniactwo. W 20 % przypadków przyczyną porażenia są czynniki przedporodowe, w 60 % przypadków okołpoprodowe i w 20 % poporodowe.
U dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym stwierdza się kurczowe niedowłady kończyn, ruchy mimowolne, zaburzenia zborności ruchów i równowagi, wzmożone napięcie mięśniowe. Oprócz zaburzeń ruchowych u dzieci występują:
- opóźnienie rozwoju umysłowego różnego stopnia u 75%dzieci,
- padaczka (napady drgawek) drgawek 35 % dzieci,
- uszkodzenie narządu wzroku u 50% dzieci,
- uszkodzenie słuchu u 25% dzieci,
- nieprawidłowości w rozwoju mowy u 50% - 75% dzieci,
- fragmentaryczne zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego.
Ze względu na rodzaj zaburzonego napięcia mięśniowego wyróżniamy dziecięce porażenie mózgowe wiotkie, spastyczne i mieszane. natomiast ze względu na obszar ciała, gzie objawy porażenia są najbardziej widoczne wyróżniamy niedowład połowiczy hemiplegię – zaburzenie napięcia dotyczy kończyn po jednej stronie ciała, zwykle bardziej kończyny górnej niż dolnej. Gdy niedowładem objęte są wszystkie kończyny mówimy o obustronnym porażeniu kurczowym lub o czterokończynowym niedowładzie.
W dziecięcym porażeniu mózgowym uszkodzeniu ulega tak zwany neuron ruchowy.
W ciężkich postaciach występuje znaczne upośledzenie umysłowe.
Często dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym wyróżniają się prawidłowym rozwojem umysłowym. Niestety z uwagi na charakter schorzenia dziecko otrzymuje mniejszą ilość bodźców z zewnątrz. Jest mniej ruchliwe, mniej gromadzi doświadczeń, ma trudności z postrzeganiem i mówieniem. Skazane jest na pomoc otoczenia. Wszystko to powoduje, że dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym rozwijają się wolniej od swoich rówieśników.
Mózgowemu porażeniu czasami towarzyszą uszkodzenia wzroku i słuchu, zaburzenia postrzegania , rozumienia i kojarzenia bodźców wzrokowych i słuchowych, co w późniejszym wieku dziecka objawia się trudnościami czytania i pisania. U dzieci z porażeniem mózgowym może występować zez zbieżny lub rozbieżny, czasami powtarzające się drgawki.
Dzieci z prawidłowym rozwojem umysłowym wykazują zainteresowanie otoczeniem, nawiązują dobrze kontakty z rodzicami łatwiej osiągają sukcesy, niż dzieci upośledzone umysłowo. Dzieci upośledzone umysłowo żyją we własnym świecie, obojętne na bodźce zewnętrzne, nie szukają drogi do innych ludzi.
Rozwój mowy u dzieci z dziecięcym porażeniem mózgowym jest często opóźniony. Przyczynami mogą być zarówno zaburzenia w postrzeganiu bodźców wzrokowych i słuchowych, jak i zaburzenia regulacji mięśni narządów mowy, języka, warg, czy gardła. We wczesnym stadium rozwoju te dzieci maja kłopot z połykaniem, ssaniem, często się krztuszą, wymiotują, a podczas karmienia występują trudności.
Do właściwego zdiagnozowania dziecięcego porażenia mózgowego wystarczy obserwacja kliniczna poparta wywiadem z okresu ciąży, porodu i wczesnego okresu poporodowego. Dużą rolę w terapii odgrywa to, że jest niezakończony rozwój mózgu i jego plastyczność, co daje możliwość korzystnych zmian poprzez odpowiednie działania terapeuty i matki.
O mózgowym porażeniu dziecięcym mówimy dopiero wtedy, gdy zaburzenia są już utrwalane, a rehabilitacja służy jedynie do zmniejszenia kalectwa. Bardzo istotne w rozpoznaniu dziecięcego porażenia są badania dodatkowe. Zleca je zleca lekarz prowadzący pediatra lub neurolog. Do dodatkowych badań należą:
- przezciemieniowe badanie USG, badanie ukazuje obszary niedotlenienia mózgu i wylewy krwi do tkanki mózgowej,
- badanie okulistyczne i badanie słuchu u wcześniaków,
- wykonanie zapisu EEG u dzieci z drgawkami,
- w uzasadnionych przypadkach konsultację metaboliczną i określenie przeciwciał przeciwko toksoplazmozie, listeriozie, cytomegalii i różyczce,
- u kilkuletnich dzieci czasami należy ocenić mózg przez tomografię komputerowa mózgu, czasami przez rezonans magnetyczny,
- przy wyraźnym nasileniu choroby zleca się badanie genetyczne.
Mózgowe porażenie dziecięce leczy się przede wszystkim metodami usprawniania ruchowego. Leki stosuje się jedynie w celu poprawienia ukrwienia tkanki mózgowej, uzupełnienia organizmu w witaminy i mikroelementy. Farmakologicznie leczy się infekcje i napady drgawek. Od niedawna podaje się do konkretnego mięśnia toksynę otulinową, dzięki czemu można łatwiej wpłynąć działaniami usprawniającymi na cały obszar kończyny i poprawić współdziałanie całych grup mięśniowych.
Rehabilitacja ma charakter wieloprofilowy. Początkowo w zakresie kinezyterapii, następnie logopedii, psychologii, czy pedagogiki. Rodzice dzieci z porażeniem powinni systematycznie poddawać je kontroli u odpowiednich specjalistów.
